Turan Paker : GİRİT AÇILIMININ HİKAYESİ 1 Nisan 2013
Açılımın birinci aşaması:Genel af çıkarıldı.Rumlar,Mihail Korakas liderliğinde ayaklandı.Osmanlı ordusu tam isyanı bastıracakken devreye İngiltere ve Fransa girdi.Teklifleri şuydu: Girit Yunanlılara verilemezdi, ancak Osmanlı da Girit Açılımı yapmalıydı.İlk şart, askeri harekat hemen durdurulmalıydı. Silah bırakacak isyancılar için umumi af çıkarılmalıydı. Tanıdık geliyor mu? Devam edelim: Girit yoksuldu; Ada halkı iki yıl vergiden muaf olmalıydı.Padişahın atayacağı valinin biri Türk,diğeri Rum iki yardımcısı olmalıydı.Ayrıca resmi yazışmalarda Türkçe zorunluluğu kaldırılmalıydı.Osmanlı açılımı kabul etti. Türkler rahatladı; köy ve mezralarına döndü. Müslümanlar,Bu açılım ne kadar güzelmiş demeye başladı. Açılımın ikinci aşaması:Jandarma yeniden düzenlendi. Osmanlı 1878'de Ruslara yenilince, Girit'te ayaklanma oldu. Olan, köylerine dönen açılım kurbanı Türklere oldu;Evleri, tarlaları yakıldı; canlarından oldular. Osmanlı ordusu yine isyancıların peşine düştü. Ve devreye yine Avrupalılar girdi.Girite özel imtiyazlar tanındı; Yani yeni bir sözleşme / açılım yapıldı.25.10.1878'deki bu Halepa Sözleşmesi / Açılımı şöyle olacaktı:Girit Valisi sadece Müslümanlardan seçilmeyecekti, Hristiyan da olacaktı. Vilayet genel meclisinde Rumlar (49/31) çoğunlukta olacaktı. Hristiyan kaymakamlar Müslüman kaymakamlardan sayıca fazla olacaktı.Vilayet Meclisi ve mahkeme dili Rumca olacak;Ancak resmi zabıtlar ve dilekçeler Rumca ve Türkçe olabilecekti.Ve en önemlisi asayişi sağlayan jandarma, yerli halktan seçilecekti. Osmanlı bu açılıma da Evet dedi. Yeter ki kardeş kanı dursun diyordu. Diyeceksiniz ki Durdu mu? Hayır...Açılımın üçüncü aşaması: Avrupaya müdahale hakkı En büyük isyan 1896'da oldu. Girit yanıyordu. İngiltere, Fransa, İtalya, Almanya, Rusya asayiş amacıyla Savaş gemilerini Girit'e gönderdiler.Ve Osmanlıya yine, yeni bir sözleşme / açılım dayattılar. Girit valisi kesinlikle Hristiyan olacaktı. Vali, adada karışıklık çıkması halinde Batıdan silah ve asker yardımı isteyebilecekti. Hemen genel af ilan edilecekti. Memurların üçte biri Hıristiyan olacaktı. Avrupalı hukukçular adli bir ıslahat reformu hazırlayacaktı. Osmanlı bu açılıma da boyun eğdi. İstanbulun Girit'te açılım yapmaktan başı dönmüştü. Elleri silahlı Rumlar artık şehir merkezlerinde bile Türkleri öldürmeye başladı. Giritte oluk oluk Türk kanı akıyordu. Toplu katliamlar başladı. Türk köyleri yakılıp yıkıldı; Türkler adadan kaçış yolu arıyordu artık.Hanya ve Resmoda altmış bin Müslüman sığınmacı kurtarılmayı bekliyordu. Sonunda Osmanlı, 18.4.1897'de Yunanistan'a savaş açtı.Beklendiği gibi bir ay gibi kısa sürede Yunan ordusunu perişan etti.Türk ordusu Atinaya girecekken,Rus Çarı II.Nikolayın isteği ve İngiltere'nin baskısıyla II.AbdülhamitTürk ordusunu durdurdu.Osmanlı, bırakın bir avuç toprağı,Savaş tazminatı bile alamadı.Aksine Giritteki nüfuzunu kaybetti...Açılımın dördüncü aşaması:Otonom ilan edildi.Diyeceksiniz ki, bu yenilgiden Girit'teki Rumlar korkup sinmişlerdir.Ne gezer!En acıklısı Giritte yaşandı.Türkler, Rumları kesecek iddiasıyla Avrupalılar adaya asker çıkardı.Asayişi artık onların askeri sağlayacaktı!Türk askerine gerek yoktu.Osmanlı askeri gidince Rumlar bir daha ayaklanmazdı!Gülmeyiniz, aynı gerekçeler günümüzde Kıbrıs için de söyleniyor...Türk askeri 1898'de Giritten çekildi.Ada otonom ilan edildi.Avrupalılar, Rumların ve Türklerin can ve mal güvenliklerini garantialtına aldıktan sonra adadan ayrılacaklardı.Girit'e böylece barış gelecekti.Harika!Girit valisini seçme hakkı, büyük devletlerin onaylaması şartıylaOsmanlı padişahına bırakıldı.Sonunda Prens Otto Girit Valisi yapıldı.Kısa bir süre sonra dört devlet adadan çekildi.Ve sonuç:1910 da Girit Meclisi Yunanistanla birleşme kararı aldı.Girit onca açılıma rağmen 1913'deOsmanlının elinden kuş olup uçtu, gitti!Birileri açılımla kendilerinin rahat bırakılacağını zannediyor.Dünya haritasına bir bak Avrupalı (ve bugünün Amerikalısı) girdiği hangi topraktakileri rahat bırakmış!Girdikleri her yerde iki şeyi derhal yok etmişlerdir
il ve Din!Tarih tekerrür değildir; tabi ders alanlara!
Açılımın birinci aşaması:Genel af çıkarıldı.Rumlar,Mihail Korakas liderliğinde ayaklandı.Osmanlı ordusu tam isyanı bastıracakken devreye İngiltere ve Fransa girdi.Teklifleri şuydu: Girit Yunanlılara verilemezdi, ancak Osmanlı da Girit Açılımı yapmalıydı.İlk şart, askeri harekat hemen durdurulmalıydı. Silah bırakacak isyancılar için umumi af çıkarılmalıydı. Tanıdık geliyor mu? Devam edelim: Girit yoksuldu; Ada halkı iki yıl vergiden muaf olmalıydı.Padişahın atayacağı valinin biri Türk,diğeri Rum iki yardımcısı olmalıydı.Ayrıca resmi yazışmalarda Türkçe zorunluluğu kaldırılmalıydı.Osmanlı açılımı kabul etti. Türkler rahatladı; köy ve mezralarına döndü. Müslümanlar,Bu açılım ne kadar güzelmiş demeye başladı. Açılımın ikinci aşaması:Jandarma yeniden düzenlendi. Osmanlı 1878'de Ruslara yenilince, Girit'te ayaklanma oldu. Olan, köylerine dönen açılım kurbanı Türklere oldu;Evleri, tarlaları yakıldı; canlarından oldular. Osmanlı ordusu yine isyancıların peşine düştü. Ve devreye yine Avrupalılar girdi.Girite özel imtiyazlar tanındı; Yani yeni bir sözleşme / açılım yapıldı.25.10.1878'deki bu Halepa Sözleşmesi / Açılımı şöyle olacaktı:Girit Valisi sadece Müslümanlardan seçilmeyecekti, Hristiyan da olacaktı. Vilayet genel meclisinde Rumlar (49/31) çoğunlukta olacaktı. Hristiyan kaymakamlar Müslüman kaymakamlardan sayıca fazla olacaktı.Vilayet Meclisi ve mahkeme dili Rumca olacak;Ancak resmi zabıtlar ve dilekçeler Rumca ve Türkçe olabilecekti.Ve en önemlisi asayişi sağlayan jandarma, yerli halktan seçilecekti. Osmanlı bu açılıma da Evet dedi. Yeter ki kardeş kanı dursun diyordu. Diyeceksiniz ki Durdu mu? Hayır...Açılımın üçüncü aşaması: Avrupaya müdahale hakkı En büyük isyan 1896'da oldu. Girit yanıyordu. İngiltere, Fransa, İtalya, Almanya, Rusya asayiş amacıyla Savaş gemilerini Girit'e gönderdiler.Ve Osmanlıya yine, yeni bir sözleşme / açılım dayattılar. Girit valisi kesinlikle Hristiyan olacaktı. Vali, adada karışıklık çıkması halinde Batıdan silah ve asker yardımı isteyebilecekti. Hemen genel af ilan edilecekti. Memurların üçte biri Hıristiyan olacaktı. Avrupalı hukukçular adli bir ıslahat reformu hazırlayacaktı. Osmanlı bu açılıma da boyun eğdi. İstanbulun Girit'te açılım yapmaktan başı dönmüştü. Elleri silahlı Rumlar artık şehir merkezlerinde bile Türkleri öldürmeye başladı. Giritte oluk oluk Türk kanı akıyordu. Toplu katliamlar başladı. Türk köyleri yakılıp yıkıldı; Türkler adadan kaçış yolu arıyordu artık.Hanya ve Resmoda altmış bin Müslüman sığınmacı kurtarılmayı bekliyordu. Sonunda Osmanlı, 18.4.1897'de Yunanistan'a savaş açtı.Beklendiği gibi bir ay gibi kısa sürede Yunan ordusunu perişan etti.Türk ordusu Atinaya girecekken,Rus Çarı II.Nikolayın isteği ve İngiltere'nin baskısıyla II.AbdülhamitTürk ordusunu durdurdu.Osmanlı, bırakın bir avuç toprağı,Savaş tazminatı bile alamadı.Aksine Giritteki nüfuzunu kaybetti...Açılımın dördüncü aşaması:Otonom ilan edildi.Diyeceksiniz ki, bu yenilgiden Girit'teki Rumlar korkup sinmişlerdir.Ne gezer!En acıklısı Giritte yaşandı.Türkler, Rumları kesecek iddiasıyla Avrupalılar adaya asker çıkardı.Asayişi artık onların askeri sağlayacaktı!Türk askerine gerek yoktu.Osmanlı askeri gidince Rumlar bir daha ayaklanmazdı!Gülmeyiniz, aynı gerekçeler günümüzde Kıbrıs için de söyleniyor...Türk askeri 1898'de Giritten çekildi.Ada otonom ilan edildi.Avrupalılar, Rumların ve Türklerin can ve mal güvenliklerini garantialtına aldıktan sonra adadan ayrılacaklardı.Girit'e böylece barış gelecekti.Harika!Girit valisini seçme hakkı, büyük devletlerin onaylaması şartıylaOsmanlı padişahına bırakıldı.Sonunda Prens Otto Girit Valisi yapıldı.Kısa bir süre sonra dört devlet adadan çekildi.Ve sonuç:1910 da Girit Meclisi Yunanistanla birleşme kararı aldı.Girit onca açılıma rağmen 1913'deOsmanlının elinden kuş olup uçtu, gitti!Birileri açılımla kendilerinin rahat bırakılacağını zannediyor.Dünya haritasına bir bak Avrupalı (ve bugünün Amerikalısı) girdiği hangi topraktakileri rahat bırakmış!Girdikleri her yerde iki şeyi derhal yok etmişlerdir
il ve Din!Tarih tekerrür değildir; tabi ders alanlara!